Ngộ độc thực phẩm do độc tố tự nhiên là một trong những nguyên nhân gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí có thể dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Thời gian gần đây, tại nhiều địa phương trên cả nước liên tiếp ghi nhận các vụ ngộ độc do ăn phải nấm rừng, cá nóc, so biển, ốc biển có độc hoặc các loại cây, quả rừng chứa độc tố tự nhiên. Không ít trường hợp cả gia đình phải nhập viện cấp cứu, thậm chí có người tử vong do chủ quan hoặc thiếu hiểu biết khi sử dụng các loại thực phẩm này. Thực trạng trên là lời cảnh báo mỗi người dân cần nâng cao kiến thức, chủ động phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe cho bản thân, gia đình và cộng đồng.

Ngộ độc thực phẩm do độc tố tự nhiên là tình trạng cơ thể bị nhiễm độc sau khi ăn phải các loại động vật, thực vật hoặc nấm có chứa độc tố sẵn có trong tự nhiên. Khác với ngộ độc do thực phẩm ôi thiu, nhiễm vi sinh vật hay hóa chất, độc tố tự nhiên vốn tồn tại trong bản thân thực phẩm và nhiều loại không bị phá hủy khi nấu chín, luộc, hấp hoặc chế biến thông thường. Vì vậy, quan niệm "nấu kỹ là hết độc" hoàn toàn sai lầm và có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Theo khuyến cáo của Bộ Y tế, người dân cần đặc biệt cảnh giác với các loại thực phẩm có nguy cơ cao gây ngộ độc như nấm rừng, cá nóc, so biển, một số loài ốc biển, cóc, các loại quả rừng, củ, hạt, lá cây lạ và những động, thực vật chưa được xác định là an toàn để sử dụng làm thực phẩm... Trong đó, nấm độc thường rất khó phân biệt với nấm ăn bằng mắt thường; cá nóc chứa độc tố tetrodotoxin cực mạnh có thể gây tử vong chỉ với một lượng rất nhỏ; so biển dễ bị nhầm lẫn với sam biển nên nhiều người vô tình sử dụng. Ngoài ra, gan, trứng, da và nhựa cóc đều chứa độc tố nguy hiểm; nhiều loại quả rừng và cây cỏ mọc tự nhiên cũng có thể chứa các hoạt chất gây ngộ độc nặng nếu ăn phải.

Các triệu chứng ngộ độc do độc tố tự nhiên thường xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn, tùy theo từng loại độc tố và lượng thực phẩm đã sử dụng. Người bị ngộ độc có thể có các biểu hiện như buồn nôn, nôn nhiều, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt, đau đầu, tê môi, tê lưỡi, tê tay chân, yếu cơ, khó thở. Trường hợp nặng có thể xuất hiện co giật, rối loạn ý thức, hôn mê, suy hô hấp, ngừng tim và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Khi phát hiện người có các biểu hiện nghi ngờ ngộ độc sau khi ăn thực phẩm, cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu; đồng thời giữ lại mẫu thức ăn hoặc thực phẩm nghi gây ngộ độc để phục vụ công tác xác định nguyên nhân. Tuyệt đối không tự ý điều trị bằng các bài thuốc dân gian hoặc chần chừ chờ triệu chứng tự khỏi, bởi điều này có thể làm mất "thời gian vàng" trong cấp cứu.

Để phòng, chống ngộ độc thực phẩm do độc tố tự nhiên, mỗi người dân cần thực hiện nghiêm các khuyến cáo của ngành y tế. Tuyệt đối không thu hái, chế biến hoặc sử dụng các loại nấm rừng, cây cỏ, quả rừng, động vật tự nhiên khi chưa xác định rõ chủng loại và mức độ an toàn. Không ăn cá nóc, so biển và các loại hải sản lạ chưa được cơ quan chuyên môn khuyến cáo sử dụng. Chỉ lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm soát về an toàn thực phẩm; không sử dụng thực phẩm có màu sắc, hình dạng bất thường hoặc có dấu hiệu nghi ngờ chứa độc tố. Đặc biệt, không tin vào những kinh nghiệm truyền miệng như "nấu chín sẽ hết độc", "thử ăn một ít sẽ không sao" hay "động vật ăn được thì con người cũng ăn được", bởi đây đều là những quan niệm không có cơ sở khoa học. Bên cạnh đó, các gia đình cần tăng cường giáo dục, nhắc nhở trẻ em không tự ý hái nấm, quả rừng hoặc các loại cây lạ để ăn; đồng thời tuyên truyền cho người thân, hàng xóm cùng nâng cao ý thức phòng tránh ngộ độc thực phẩm.

Thực tế cho thấy, hằng năm nước ta vẫn ghi nhận nhiều vụ ngộ độc thực phẩm do độc tố tự nhiên với hậu quả hết sức đáng tiếc. Phần lớn các vụ việc đều xuất phát từ sự chủ quan, thiếu hiểu biết hoặc tập quán sử dụng thực phẩm tự nhiên theo kinh nghiệm dân gian. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức của người dân là giải pháp quan trọng và hiệu quả nhất nhằm hạn chế các vụ ngộ độc xảy ra.

Bảo đảm an toàn thực phẩm là trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và toàn xã hội. Mỗi người dân hãy chủ động tìm hiểu kiến thức về an toàn thực phẩm, lựa chọn thực phẩm an toàn, nói không với các loại động, thực vật và nấm lạ trong tự nhiên, đồng thời tích cực tuyên truyền, vận động người thân và cộng đồng cùng thực hiện. Hãy nâng cao cảnh giác, không đánh đổi sức khỏe và tính mạng bằng những thực phẩm không rõ mức độ an toàn, góp phần xây dựng cộng đồng khỏe mạnh, văn minh và phòng ngừa hiệu quả các vụ ngộ độc thực phẩm do độc tố tự nhiên./.