Điểm mới của Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý liên quan đến người được trợ giúp pháp lý  

Ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa 16 thông qua Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý số 11/2017/QH14 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 53/2024/QH15 và Luật số 59/2024/QH15. Luật này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2027.

Tại khoản 2 Điều 1 Luật số 05/2026/QH16 quy định người được trợ giúp pháp lý như sau:

“Điều 7. Người được trợ giúp pháp lý

1. Người có công với cách mạng; cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi liệt sĩ.

2. Người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo.

3. Người nhiễm chất độc da cam.

4. Người khuyết tật.

5. Trẻ em.

6. Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; người dân tộc thiểu số rất ít người.

7. Người được hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng là người cao tuổi, người bị bạo lực trong vụ việc bạo lực gia đình, người nhiễm HIV.

8. Người lao động có thu nhập thấp là người bị buộc tội, bị hại.

9. Người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai hoặc hỏa hoạn được trợ giúp pháp lý trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi sự kiện này.

10. Người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị buộc tội, bị hại, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.

11. Nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân của hành vi mua bán người và người dưới 18 tuổi đi cùng theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người.

12. Cá nhân bị thiệt hại mà không thuê người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

13. Người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định được trợ giúp pháp lý.

14. Người được trợ giúp pháp lý khác theo quy định của pháp luật.”.

Như vậy, về người được trợ giúp pháp lý, Luật số 05/2026/QH16 đã mở rộng đáng kể đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí so với Luật số 11/2017/QH14.

Cụ thể như sau:

1. Về phạm vi người được trợ giúp pháp lý

Luật số 05/2026/QH 16 mở rộng và bổ sung các nhóm đối tượng mới.

- Người thuộc hộ cận nghèo: Trước đây, nhóm này chỉ được trợ giúp khi là "người bị buộc tội". Luật mới đã cho phép tất cả người thuộc hộ cận nghèo đều được hưởng trợ giúp pháp lý.

- Người lao động có thu nhập thấp: Đây là nhóm đối tượng mới được bổ sung, áp dụng khi họ là người bị buộc tội hoặc bị hại.

- Người gặp khó khăn đột xuất do thiên tai, hỏa hoạn: Được trợ giúp trong các vụ việc liên quan trực tiếp đến việc khắc phục hậu quả của sự kiện đó.

- Cá nhân bị thiệt hại trong vụ việc bồi thường nhà nước: Áp dụng cho những người không thuê người bảo vệ quyền lợi theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

- Người nước ngoài: Bổ sung đối tượng là người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định về trợ giúp pháp lý.

2. Thay đổi cách xác định điều kiện đối với các nhóm yếu thế

Luật số 11/2017/QH14 trước đây quy định nhiều nhóm đối tượng (như người cao tuổi, người khuyết tật, nạn nhân bạo lực gia đình...) phải kèm theo điều kiện là "có khó khăn về tài chính" mới được trợ giúp. Luật mới đã thay đổi cách tiếp cận này:

- Người nhiễm chất độc da cam và người khuyết tật: Trở thành các nhóm đối tượng độc lập, không còn bị ràng buộc bởi điều kiện "khó khăn về tài chính" như trước.

- Người dân tộc thiểu số: Ngoài những người cư trú ở vùng đặc biệt khó khăn, luật mới bổ sung thêm đối tượng là "người dân tộc thiểu số rất ít người" ở bất cứ nơi nào.

- Người cao tuổi, nạn nhân bạo lực gia đình, người nhiễm HIV: Được xác định là đối tượng trợ giúp khi họ đang hưởng trợ cấp xã hội hằng tháng.

3. Mở rộng diện người chưa thành niên (từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi)

Luật cũ chủ yếu tập trung vào người chưa thành niên khi họ là "người bị buộc tội" hoặc "bị hại trong vụ án hình sự" có khó khăn tài chính. Luật mới mở rộng diện bao phủ ra hầu hết các vai trò tố tụng:

- Người tố giác tội phạm, người kiến nghị khởi tố.

- Người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp.

- Người làm chứng

- Người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng, phạm nhân theo quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên.

4. Bảo vệ sớm hơn cho nạn nhân mua bán người

Luật mới quy định trợ giúp pháp lý cho nạn nhân ngay từ "trong quá trình xác định là nạn nhân" của hành vi mua bán người, đồng thời bao gồm cả người dưới 18 tuổi đi cùng họ.

Ngoài các đối tượng cụ thể nêu trên, Luật 2026 cũng bổ sung một điều khoản mở nhằm bao quát các đối tượng khác theo quy định của pháp luật trong tương lai.